İstanbul’un en güzel manzaralarından birine sahip Haliç’i duymayan yoktur. Peki, İstanbul’un bu meşhur su yoluna neden “Altın Boynuz” deniyor? İşin içinde bereketli balıklar, büyüleyici bir gün batımı, biraz mitoloji ve elbette benzersiz bir coğrafya var.
 |
| Görsel: Ivan Ayvazovski – Haliç'te Alacakaranlık (Dusk on the Golden Horn, 1845) |
Haliç, İstanbul Boğazı’nın içine doğru uzanan, tarih boyunca şehrin ticaretine, deniz ulaşımına ve günlük yaşamına ev sahipliği yapmış doğal bir liman. Ama onu asıl ilgi çekici kılan şeylerden biri, yüzyıllardır kullanılan bu şiirsel adı.
Peki, bu "Altın" nereden geliyor?
Önce ismin ışıldayan ilk kısmından başlayalım...
Anlatılanlara göre Haliç’e bu adın verilmesinde, geçmişte burada yaşanan balık bolluğunun önemli bir payı var. Balıkların çok olduğu dönemlerde, su yüzeyinde pulların oluşturduğu ışıltının ve bölgenin bereketinin bu isimle ilişkilendirildiği söylenir.
Bir de işin görsel ve estetik tarafı var. Özellikle güneşin alçaldığı saatlerde, suyun üzerinde oluşan sarı ve altın renkli yansımalar Haliç’e gerçekten de adına yakışır bir görünüm kazandırır. Bugün bile kıyıda yürürken ya da Pierre Loti gibi yüksek bir tepeden Haliç’e bakarken bu büyüleyici manzarayı görmek mümkündür.
Peki ya "Boynuz" kısmı?
Burada cevap coğrafyada ve tarihte gizli.
Haliç’in haritadaki şekline veya yüksekten çekilmiş fotoğraflarına baktığınızda, kıvrılarak karanın içine doğru uzandığını görürsünüz. Bu şekil, tam olarak bir koç boynuzunu andırır.
Mitolojik Not: Antik çağda Yunan mitolojisindeki "Kornukopya" (Bolluk Boynuzu) simgesi ile İstanbul'un (Byzantion) kurucusu Byzas'ın annesi Keroessa (Grekçe "boynuz" anlamına gelir) bu isimle ilişkilendirilir. Yani bölgenin hem bereketi hem de kıvrımlı yapısı antik çağlardan beri bu kavramla anılmıştır.
Nitekim İngilizcede "Golden Horn", Fransızcada "Corne d’Or" olarak bilinen adın Türkçesi de tam olarak "Altın Boynuz" anlamına gelir.
Haliç, İstanbul’un yalnızca büyüleyici bir manzarası değil
 |
| Haliç’te 1876-1912 yılları arasında kullanılan ahşap Galata Köprüsü (Evren, s. 99) |
Haliç’i özel yapan şey elbette sadece adı değil. Yüzyıllar boyunca gemiler için korunaklı bir liman olması, çevresinde ticaretin ve kültürün gelişmesi, İstanbul’un tarihi yaşamında her zaman stratejik bir yer tutmasını sağladı.
Bugün kıyılarında keyifli yürüyüşler yapabiliyor, tarihi yapıları keşfedebiliyor, kafelerde oturup gün batımını izleyebiliyoruz. Bir zamanlar şehrin ekonomik kalbi olan Haliç, artık İstanbul’un geçmişiyle bugününü buluşturan en özel noktalardan biri.
Bir dahaki sefere Haliç kıyısında yürürken suyun üzerindeki altın sarısı ışıklara biraz daha dikkatli bakın. Belki de "Altın Boynuz" adının neden yüzyıllardır unutulmadığını o an çok daha iyi hissedeceksiniz.